Wet DBA: zo voorkom je schijnzelfstandigheid
Werk je als zzp’er, of huur je als MKB-ondernemer regelmatig zelfstandigen in? Dan krijg je met de Wet DBA te maken. Sinds 2025 controleert de Belastingdienst weer actief op schijnzelfstandigheid, en de rekening daarvan komt bij beide partijen terecht. Vaak zelfs het hardst bij de opdrachtgever.
In dit artikel lees je wat de Wet DBA precies inhoudt, wanneer er sprake is van schijnzelfstandigheid, welke risico’s je loopt en hoe je die met een concreet stappenplan voorkomt.
Wat is de Wet DBA?
De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) bepaalt dat een opdrachtgever en een zzp’er sámen verantwoordelijk zijn voor de manier waarop ze samenwerken. De wet moet voorkomen dat werk dat eigenlijk een dienstverband is, wordt weggezet als zelfstandige opdracht om zo loonheffingen en werkgeverslasten te ontlopen.
De verantwoordelijkheid ligt dus niet bij één partij. Zowel de zzp’er als de MKB-opdrachtgever moet kunnen onderbouwen dat een opdracht echt zelfstandig wordt uitgevoerd. Precies daar draait het begrip schijnzelfstandigheid om.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand op papier als zzp’er werkt, maar in de praktijk niet aan de voorwaarden voor ondernemerschap voldoet. Feitelijk is er dan een dienstverband, ook al staat er een factuur tegenover in plaats van een loonstrook. Sinds 1 januari 2025 controleert de Belastingdienst hier weer actief op.
Of je een opdracht als ondernemer mag aannemen, hangt af van hoe de samenwerking in de praktijk verloopt. De vraag zzp of loondienst draait vooral om de gezagsverhouding: wie bepaalt wat, wanneer en hoe het werk gebeurt.
| Wijst op zelfstandigheid | Wijst op loondienst |
|---|---|
| Je bepaalt zelf je werktijden | Je werkt op vaste, opgelegde tijden |
| Je gebruikt je eigen gereedschap en middelen | Je werkt met middelen van de opdrachtgever |
| Je bepaalt zelf hóé je het werk uitvoert | Je wordt aangestuurd als een werknemer |
| Je werkt voor meerdere opdrachtgevers | Je doet hetzelfde werk als het vaste personeel |
| Je loopt ondernemersrisico | Je krijgt doorbetaald bij ziekte of geen werk |
Juist voor MKB’ers die structureel freelancers inhuren of met een flexibele schil werken, kan dit om aanzienlijke bedragen gaan.Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid in 6 stappen?
Je voorkomt schijnzelfstandigheid door elke opdracht vooraf te beoordelen en de samenwerking in de praktijk zuiver te houden. Geen gezagsverhouding, zelf werktijden en werkwijze bepalen, eigen middelen gebruiken en ondernemersrisico lopen. Onder de Wet DBA doen opdrachtgever en zzp’er die beoordeling samen.
Zo pak je het concreet aan:
- Beoordeel elke opdracht apart. Bij de ene opdrachtgever ben je zelfstandig, bij de andere niet. Kijk per klus naar de feitelijke situatie.
- Toets de arbeidsrelatie vooraf. Gebruik de webmodule en de checklists van de Belastingdienst vóórdat de opdracht start.
- Houd de gezagsverhouding scherp. Stuur als opdrachtgever op resultaat, niet op aanwezigheid. Geef de zzp’er ruimte om zelf te bepalen hoe en wanneer.
- Werk aantoonbaar als ondernemer. Meerdere opdrachtgevers, eigen tarief, eigen middelen en ondernemersrisico.
- Leg afspraken vast én bewaar bewijs. Denk aan offertes, facturen en aantoonbaar meerdere opdrachtgevers.
- Vraag advies bij twijfel. Laat de arbeidsrelatie beoordelen of vraag een vooroverleg aan bij de Belastingdienst.
TIP! Op de website van KVK staat een handige vragenlijst met 10 vragen om uw situatie alvast in kaart te brengen.
Werkt een modelovereenkomst nog wel?
Een modelovereenkomst biedt geen garantie tegen schijnzelfstandigheid. De Belastingdienst kijkt namelijk niet naar wat er op papier staat, maar naar hoe je in de praktijk samenwerkt. Bestaande modelovereenkomsten zijn nog geldig tot eind 2029, maar er worden geen nieuwe meer afgegeven.
Een modelovereenkomst zzp kan daardoor een vals gevoel van zekerheid geven. Staat er “zelfstandig” in het contract, maar werk je feitelijk als werknemer, dan trekt de fiscus aan het langste eind. Zie een modelovereenkomst dus als ondersteuning van een zuivere samenwerking, nooit als sluitende garantie.
Wat verandert er met de nieuwe Zelfstandigenwet?
De wetgeving rond zelfstandigheid is volop in beweging. Het wetsvoorstel Vbar uit juli 2025 wordt volgens het coalitieakkoord van januari 2026 deels vervangen door een nieuwe Zelfstandigenwet met twee toetsen: een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets. De invoeringsdatum is nog niet bekend.
- Zelfstandigentoets — loop je ondernemersrisico, zoek je zelf opdrachten, bepaal je je eigen prijzen en regel je zelf zaken als arbeidsongeschiktheid en pensioen?
- Werkrelatietoets — ben je vrij om zelf te bepalen hoe en wanneer je je werk uitvoert?
Ons advies: wacht niet af. Wie nu al op basis van echte zelfstandigheid werkt, zit onder elk regime goed.
Conclusie: wat moet je nu doen?
De Wet DBA maakt opdrachtgever en zzp’er samen verantwoordelijk, en sinds 2025 handhaaft de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid. De risico’s (naheffingen, verlies van ondernemersvoordelen en boetes) raken beide partijen. Een modelovereenkomst dekt dat risico niet af; wat telt, is hoe je in de praktijk samenwerkt.
Of je nu zzp’er bent die zeker wil weten dat opdrachten kloppen, of MKB-ondernemer die veilig zzp’ers wil inhuren: een beoordeling vooraf voorkomt vervelende naheffingen achteraf. Neem contact op met AccountAdvies voor een vrijblijvend gesprek over jouw arbeidsrelaties.
Veelgestelde vragen over de Wet DBA
Wat is schijnzelfstandigheid in het kort? Schijnzelfstandigheid is werken als zzp’er terwijl de samenwerking in werkelijkheid een dienstverband is. De opdrachtnemer mist dan echte zelfstandigheid, bijvoorbeeld doordat er een gezagsverhouding is of vaste werktijden gelden. De Belastingdienst kan de opdracht dan aanmerken als loondienst, met naheffingen voor zowel de zzp’er als de opdrachtgever.
Geldt de Wet DBA alleen voor de zzp’er? Nee. Onder de Wet DBA zijn de opdrachtgever en de opdrachtnemer samen verantwoordelijk voor de arbeidsrelatie. Bij schijnzelfstandigheid kan de Belastingdienst daarom beide partijen aanslaan. De opdrachtgever draait meestal op voor de grootste rekening, omdat die alsnog loonheffing en pensioenpremies moet betalen over de opdracht.
Beschermt een modelovereenkomst mij tegen een naheffing? Niet automatisch. De Belastingdienst beoordeelt de feitelijke samenwerking, niet de tekst van het contract. Werk je in de praktijk als werknemer, dan helpt een modelovereenkomst niet. Zie het contract als ondersteuning van een zuivere samenwerking, nooit als sluitende garantie tegen schijnzelfstandigheid.
Sinds wanneer handhaaft de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid? Sinds 1 januari 2025 treedt de Belastingdienst weer actief op tegen schijnzelfstandigheid. Naheffingen worden in beginsel vanaf die datum berekend. Was er sprake van opzet, dan kan de fiscus ook de periode vóór 1 januari 2025 meerekenen en bovendien een boete opleggen.
Ik huur als MKB’er freelancers in. Waar moet ik op letten? Beoordeel elke opdracht vooraf met de webmodule van de Belastingdienst, vermijd een gezagsverhouding en stuur op resultaat in plaats van aanwezigheid. Bewaar bewijs van de zelfstandigheid van je opdrachtnemer, zoals facturen en meerdere opdrachtgevers. Twijfel je? Laat de arbeidsrelatie beoordelen voordat je de zzp’er inhuurt.
Wat gebeurt er als een opdracht geen zelfstandige opdracht blijkt? Dan mag je de opdracht niet als ondernemer aannemen, ook niet door je rechtsvorm te wijzigen naar bijvoorbeeld een bv. Mogelijke alternatieven zijn een dienstverband, uitzend- of payrollconstructie. AccountAdvies denkt mee over de oplossing die fiscaal klopt en bij jouw situatie past.